|

  • A
  • A
  • A

Organy Sejmu

Marszałek Sejmu

W polskiej tradycji parlamentarnej zasada, zgodnie z którą obradom izby poselskiej przewodniczy wybierany spośród posłów Marszałek Sejmu sięga XVI w. We współczesnym Sejmie Marszałek jest wybierany na pierwszym posiedzeniu Sejmu, spośród kandydatów zgłoszonych przez grupę co najmniej 15 posłów. Sejm dokonuje wyboru Marszałka bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Wybór Marszałka Sejmu przeprowadza Marszałek Senior, powoływany przez Prezydenta RP spośród najstarszych wiekiem posłów. Symbolem władzy i godności Marszałka Sejmu jest laska marszałkowska. Poprzez trzykrotne uderzenie nią o podłogę Marszałek otwiera i zamyka obrady. Marszałka Sejmu, w zakresie przez niego określonym, zastępują wicemarszałkowie Sejmu. Nie są oni jednak, tak jak Marszałek, organami Sejmu, ponieważ nie mają żadnych własnych kompetencji.

Kompetencje Marszałka Sejmu określa Konstytucja RP, regulamin Sejmu oraz ustawy.

Uprawnienia konstytucyjne obejmują m.in.:

  • przewodniczenie obradom Sejmu;
  • stanie na straży jego praw oraz reprezentowanie Sejmu na zewnątrz;
  • przekazywanie Senatowi oraz przedstawianie Prezydentowi RP do podpisu uchwalonej ustawy;
  • sprawowanie tymczasowego zastępstwa Prezydenta RP, w razie opróżnienia tego urzędu – do czasu objęcia stanowiska przez nowego Prezydenta lub jeżeli Prezydent nie może przejściowo sprawować urzędu;
  • zarządzanie wyborów na urząd Prezydenta RP oraz przewodniczenie wspólnym obradom Sejmu i Senatu działającym jako Zgromadzenie Narodowe, np. w celu odebrania przysięgi od Prezydenta RP;
  • czuwanie nad przestrzeganiem przez organy wymiaru sprawiedliwości zasad nietykalności poselskiej, co oznacza, że Marszałek Sejmu informowany jest o każdym zatrzymaniu posła;
  • kierowanie do Trybunału Konstytucyjnego wniosków w sprawie zgodności aktów normatywnych z konstytucją, oraz inicjowanie postępowania w sprawie odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu wobec posłów naruszających zakaz prowadzenia działalności gospodarczej związanej z osiąganiem korzyści z majątku Skarbu Państwa.

Uprawnienia regulaminowe obejmują m.in.:

  • zwoływanie posiedzeń Sejmu i przewodniczenie jego obradom;
  • czuwanie nad tokiem i terminowością prac Sejmu i jego organów, w tym nadawanie biegu inicjatywom ustawodawczym i uchwałodawczym oraz wnioskom organów państwa skierowanym do Sejmu;
  • kierowanie pracami Prezydium Sejmu, zwoływanie Konwentu Seniorów oraz przewodniczenie ich obradom;
  • prowadzenie spraw z zakresu stosunków z Senatem, parlamentami innych krajów, a także instytucjami oraz innymi organami Unii Europejskiej;
  • udzielanie posłom niezbędnej pomocy w ich pracy parlamentarnej;
  • administrowanie Sejmem, poprzez m.in. sprawowanie pieczy nad spokojem i porządkiem na całym obszarze Sejmu;
  • powoływanie, po zasięgnięciu opinii Komisji Regulaminowej i Spraw Poselskich, Szefa Kancelarii Sejmu.

Uprawnienia ustawowe obejmują m.in. powoływanie Głównego Inspektora Pracy i jego zastępców, wiceprezesów Najwyższej Izby Kontroli oraz Kierownika Krajowego Biura Wyborczego.

Prezydium Sejmu

Prezydium Sejmu tworzą Marszałek i wicemarszałkowie Sejmu. Tradycyjnie skład tego kolegialnego organu Sejmu odzwierciedla zróżnicowanie polityczne izby – w Prezydium reprezentowani są zarówno posłowie ugrupowań wspierających rząd, jak również opozycja polityczna. W posiedzeniach Prezydium Sejmu bierze udział z głosem doradczym Szef Kancelarii Sejmu. Marszałek Sejmu może zaprosić na posiedzenie Prezydium Sejmu również inne osoby. Prezydium Sejmu jest drugim, obok Marszałka Sejmu, organem kierowniczym Sejmu.

Do kompetencji Prezydium Sejmu, określonych przez regulamin Sejmu oraz ustawy, należy ustalanie planów prac Sejmu poprzez wyznaczanie tzw. tygodni posiedzeń, organizowanie współpracy między komisjami sejmowymi i koordynowanie ich działań oraz opiniowanie spraw wniesionych przez Marszałka Sejmu. Bardzo ważnym uprawnieniem przysługującym Prezydium Sejmu jest prawo dokonywania wykładni regulaminu Sejmu (po zasięgnięciu opinii Komisji Regulaminowej i Spraw Poselskich), gdyż dokonana interpretacja obowiązuje wszystkich adresatów danego przepisu. Prezydium Sejmu ustala także zasady organizowania doradztwa naukowego na rzecz Sejmu i jego organów, zasady powoływania doradców sejmowych oraz tryb korzystania z opinii i ekspertyz. Prezydium Sejmu przysługuje również prawo inicjatywy uchwałodawczej w zakresie zmian regulaminu Sejmu lub w sprawie przeprowadzenia referendum ogólnokrajowego.

Komisje sejmowe

Komisje sejmowe są organami pomocniczymi Sejmu. Zajmują się one rozpatrywaniem i przygotowywaniem spraw stanowiących przedmiot prac Sejmu oraz wyrażaniem opinii w sprawach przekazanych pod ich obrady przez Sejm, Marszałka Sejmu lub Prezydium Sejmu. Chodzi w szczególności o prace legislacyjne nad projektami ustaw, czy też prace nad wnioskami kierowanymi do Sejmu. Ze względu na to, że część problemów nie może być w pełni i w sposób efektywny przedyskutowana i przeanalizowana na posiedzeniu plenarnym, konkretne rozwiązania są wypracowywane i przygotowywane w komisjach.

Komisje sprawują również kontrolę nad działalnością poszczególnych organów państwowych, samorządu terytorialnego oraz innych organizacji w zakresie wprowadzania w życie i wykonywania ustaw oraz uchwał Sejmu. Wiąże się to ściśle z funkcją kontrolną Sejmu.

W skład komisji sejmowej wchodzą grupy posłów wybieranych przez Sejm w drodze uchwały. Skład osobowy komisji jest ustalany przez Sejm na początku kadencji. W praktyce podział miejsc w komisjach jest ustalany zgodnie z zasadą reprezentacji wszystkich klubów poselskich, w proporcji wynikającej z ich liczebności. Pracami każdej komisji kieruje prezydium (tworzy je przewodniczący oraz zastępcy przewodniczącego), wybierane przez samą komisję spośród jej członków. W celu usprawnienia swoich prac nad konkretnymi sprawami, komisje mogą powoływać swoje organy wewnętrzne, tzw. podkomisje oraz korzystać z opinii zaproszonych specjalistów z danej dziedziny, tj. ekspertów komisji.

Komisje można podzielić na:

  • stałe, których powołanie przewiduje regulamin Sejmu; wśród nich wyróżnić można tzw. komisje resortowo-problemowe, których prace z reguły dotyczą spraw pozostających we właściwości jednego z ministerstw, np. Komisja Spraw Zagranicznych, oraz pozaresortowe, których zakres działania łączy się z realizowanymi przez Sejm funkcjami niewiążącymi się ze strukturą administracyjną, np. Komisja Etyki Poselskiej;
  • nadzwyczajne, które są tworzone przez Sejm w celu zajęcia się określoną, ważną sprawą i są rozwiązywane po jej rozpatrzeniu (np. uchwaleniu zmian konstytucji czy kodeksów);
  • śledcze, które mają szczególne znaczenie dla realizacji funkcji kontrolnej Sejmu. Tryb działania komisji śledczych został określony w ustawie, która nadaje im uprawnienia nie tylko wobec organów państwowych, ale też w stosunku do osób fizycznych i innych podmiotów, co oznacza, że komisja może np. wzywać te osoby na świadków i przesłuchiwać pod rygorem odpowiedzialności karnej, czy też żądać od prokuratury informacji i akt sprawy. Komisja ma zapewniony dostęp do dokumentów oraz współpracuje z organami prowadzącymi postępowania, np. prokuraturą, na określonych zasadach.

Konwent Seniorów

Konwent Seniorów jest organem kierowniczym Sejmu o charakterze opiniodawczym, jego rozstrzygnięcia nie są prawnie wiążące. Do najważniejszych zadań Konwentu należy opiniowanie: projektów planów prac Sejmu, projektów porządku dziennego poszczególnych posiedzeń Sejmu oraz ich terminów, wniosków co do trybu dyskusji nad poszczególnymi punktami porządku dziennego posiedzenia Sejmu oraz wniosków co do wyboru przez Sejm jego organów. Uprawnienia Konwentu obejmują również opiniowanie zadań i przebiegu pracy Kancelarii Sejmu oraz innych spraw przekazanych przez Marszałka lub Prezydium Sejmu.

Konwent Seniorów zapewnia współdziałanie klubów w sprawach związanych z działalnością i tokiem prac Sejmu. W jego skład wchodzą: Marszałek Sejmu, wicemarszałkowie Sejmu, przewodniczący lub wiceprzewodniczący klubów i kół poselskich. W posiedzeniach Konwentu Seniorów bierze udział z głosem doradczym Szef Kancelarii Sejmu, mogą w nim także uczestniczyć inne zaproszone osoby. Posiedzenia zwołuje Marszałek Sejmu z własnej inicjatywy, z inicjatywy Prezydium Sejmu, na wniosek klubu reprezentowanego w Konwencie Seniorów lub grupy co najmniej 15 posłów.