|

  • A
  • A
  • A

Poseł

Wybory

Podstawowe zasady prawa wyborczego, nazywane tradycyjnie przymiotnikami wyborczymi, określa Konstytucja RP. Wybory posłów do Sejmu są powszechne – prawa wyborcze przysługują wszystkim dorosłym obywatelom kraju, bez względu na pochodzenie, płeć, majątek itp.; równe – każdy może głosować tylko raz i oddać tylko jeden głos, a każdy głos ma jednakowe znaczenie; bezpośrednie – oddaje się głos na osobę, która ma być wybrana (a nie np. na elektorów); proporcjonalne – wyborca głosuje przede wszystkim na partie polityczne, a poszczególne miejsca w izbie są rozdzielane proporcjonalnie do poparcia udzielonego każdej z tych partii przez wyborców; tajne – oznacza bezwzględne przestrzeganie zasady anonimowości głosu.

Do Sejmu co 4 lata wybiera się 460 posłów. Kadencje Sejmu i Senatu rozpoczynają się z dniem zebrania się Sejmu na pierwsze posiedzenie. Wybory do Sejmu i Senatu zarządza Prezydent RP nie później niż na 90 dni przed upływem kadencji obu izb parlamentu, i wyznacza wybory na dzień wolny od pracy przypadający w ciągu 30 dni poprzedzających upływ kadencji Sejmu i Senatu. W razie skrócenia kadencji Sejmu, w wypadkach przewidzianych w konstytucji, m.in. w wyniku samorozwiązania Sejmu, Prezydent zarządza jednocześnie wybory do Sejmu i Senatu nie później niż w ciągu 45 dni od dnia zarządzenia skrócenia kadencji. Wówczas dochodzi do przedterminowych wyborów.

Zgodnie z konstytucją czynne prawo wyborcze, czyli prawo wybierania posłów, przysługuje obywatelom polskim, którzy najpóźniej w dniu głosowania kończą 18 lat. Prawo to nie przysługuje jednak osobom, które zostały prawomocnym orzeczeniem sądu ubezwłasnowolnione lub pozbawione praw publicznych lub wyborczych.

Bierne prawo wyborcze, czyli prawo bycia wybranym do Sejmu, przysługuje obywatelom polskim, mającym czynne prawo wyborcze, którzy najpóźniej w dniu wyborów kończą 21 lat.

Szczegółowe zasady i sposób organizacji wyborów oraz sprawy finansowania kampanii wyborczej określa ordynacja wyborcza.

Do obsługi wyborów powoływane są szczególne organy, mające hierarchiczną trójszczeblową strukturę. Pierwszy stanowi Państwowa Komisja Wyborcza, jako organ nadzorczo-organizacyjny o charakterze stałym. Następnie tworzone są dla konkretnych wyborów komisje okręgowe, które rejestrują listy kandydatów, są odpowiedzialne za przeprowadzenie wyborów w okręgach oraz ustalają ich wyniki. Najniższy szczebel to obwodowe komisje wyborcze składające się z wyborców powołanych przez organy gminy; ich głównym zadaniem jest przeprowadzenie bezpośredniego głosowania w obwodzie i obliczenie jego wyników. Ustalenie wyników wyborów jest procesem skomplikowanym, ponieważ wymaga zsumowania wyników głosowania i jednocześnie ustalenia, które komitety wyborcze przekroczyły tzw. próg wyborczy, wymagany przy podziale mandatów, a następnie dokonania proporcjonalnego rozdziału mandatów. Po zakończeniu tych prac Państwowa Komisja Wyborcza podaje wyniki wyborów do Sejmu i ogłasza je w Dzienniku Ustaw. Ważność wyborów stwierdza Sąd Najwyższy, który jest jednocześnie organem właściwym do rozpatrzenia protestów wyborczych w wypadku ich zgłoszenia.

Praca w Sejmie

Jednym z najważniejszych elementów działalności poselskiej jest udział w posiedzeniach Sejmu, które odbywają się w tzw. tygodniach posiedzeń. Jest to uprawnienie posła, ale również jego obowiązek wynikający z ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz regulaminu Sejmu. Podczas posiedzenia poseł może brać udział w dyskusji w imieniu własnym, jak również klubu czy koła poselskiego, prezentując jego stanowisko. Może występować jako przedstawiciel wnioskodawców poselskiego czy też komisyjnego projektu ustawy, przedstawiając m.in. założenia projektu czy uzasadnienie proponowanych rozwiązań. Może też występować jako sprawozdawca komisji, referując prace w komisji. Poseł może zostać wyznaczony na sekretarza Sejmu, którego zadaniem jest wspieranie Marszałka Sejmu w prowadzeniu obrad. Obecność posła na posiedzeniu Sejmu potwierdzana jest podpisem na liście obecności, wykładanej każdego dnia posiedzenia na dwie godziny od momentu rozpoczęcia obrad oraz poprzez potwierdzony wydrukami udział w głosowaniach. Marszałek Sejmu zarządza obniżenie posłowi uposażenia i diety parlamentarnej za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności lub niewzięcie udziału w danym dniu w więcej niż 1/5 głosowań.

Posłowie poza uczestniczeniem w obradach sejmowych pracują także w komisjach. Posiedzenia komisji odbywają się zarówno w czasie trwania debaty plenarnej, jak i w tygodniach poza posiedzeniami Sejmu. Udział w pracach komisji sejmowych to jeden z podstawowych obowiązków poselskich, a nieusprawiedliwiona nieobecność posła na posiedzeniach komisji skutkuje również karą finansową.

Posłowie korzystają podczas swojej pracy w Sejmie ze zbiorów Biblioteki Sejmowej oraz z pomocy Biura Analiz Sejmowych, które przygotowuje na ich zlecenie ekspertyzy, opinie i informacje.

W ramach swej pracy parlamentarnej posłowie mogą podejmować indywidualne działania kontrolne. Wśród indywidualnych, poselskich form kontroli sejmowej można wyróżnić interpelacje i zapytania poselskie oraz pytania w sprawach bieżących. Interpelacje oraz zapytania poselskie posłowie mogą skierować w formie pisemnej do każdego członka Rady Ministrów. Adresat ma obowiązek udzielenia pisemnej odpowiedzi w ciągu 21 dni od daty ich otrzymania. Interpelacja dotyczy spraw o zasadniczym charakterze i odnosi się do problemów związanych z polityką państwa. Zapytanie poselskie składa się w sprawach o charakterze jednostkowym, dotyczących prowadzonej przez Radę Ministrów polityki wewnętrznej i zagranicznej oraz zadań publicznych realizowanych przez administrację rządową. Natomiast pytania w sprawach bieżących zadawane są ustnie na każdym posiedzeniu Sejmu i odnoszą się do bieżącej działalności poszczególnych członków Rady Ministrów. Pytania w sprawach bieżących wymagają bezpośredniej odpowiedzi.

Posłowie mają również prawo podjąć interwencję poselską w organie administracji rządowej i samorządu terytorialnego, w zakładzie lub przedsiębiorstwie państwowym oraz jednostkach gospodarki niepaństwowej, w celu załatwienia spraw mieszkańców regionu lub zapoznania się ze stanem ich rozpatrywania.

W czasie posiedzeń Sejmu posłowie spotykają się na posiedzeniach swoich klubów, bądź kół poselskich, w celu wypracowania wspólnego stanowiska dla danego ugrupowania politycznego podczas głosowań i prac w Sejmie. Tydzień posiedzeń to dla posłów czas wielu spotkań w Sejmie z parlamentarzystami z innych krajów (współpraca w ramach grup bilateralnych), gośćmi z całego świata, przedstawicielami nauki, kultury itd. Ponadto posłowie uczestniczą i współorganizują specjalne spotkania, wystawy, konferencje, seminaria i pokazy poświęcone sprawom uznanym za istotne dla państwa i społeczeństwa. Przyjmują także w Sejmie wyborców ze swego okręgu wyborczego, którzy przyjechali do nich z wizytą i m.in. zwiedzają Sejm.

Praca w okręgu wyborczym

Aktywność posła w okręgu wyborczym odnosi się przede wszystkim do jego pracy w biurze poselskim. Poseł może utworzyć jedno biuro poselskie, ale też, co zdarza się często, kilka filii biura w różnych miejscowościach. Może również prowadzić biuro wspólnie z kilkoma posłami. Niezależnie od liczby biur na ich utrzymanie poseł otrzymuje miesięcznie stałą kwotę z Kancelarii Sejmu, której wydawanie musi zostać dokładnie udokumentowane rachunkami. Otrzymane środki poseł może przeznaczać m.in. na wynagrodzenia dla swoich pracowników, czynsz i inne opłaty bieżące, a także na tłumaczenia czy ekspertyzy.

Biuro poselskie jest miejscem przeznaczonym przede wszystkim do bezpośredniego kontaktu wyborców z posłem w ramach tzw. dyżurów poselskich oraz przyjmowania interesantów przez pracowników biura. W trakcie takich spotkań poseł otrzymuje opinie, postulaty i wnioski wyborców dotyczące np. zmian ustawodawczych i sytuacji społeczno-politycznej, udziela – w ograniczonym zakresie – porad prawno-administracyjnych, jak również stara się załatwiać sprawy ważne dla mieszkańców regionu, podejmując interwencje poselskie w imieniu wyborców.

W trakcie wykonywania mandatu w swoim okręgu poseł spotyka się z przedstawicielami władz lokalnych, organizacji społecznych i charytatywnych. Uczestniczy w różnego rodzaju uroczystościach, np. z okazji świąt państwowych czy też innych, organizowanych przez społeczności i organizacje lokalne.

Warto dodać, że posłowie prowadzą często strony internetowe, na których przedstawiają aktualne informacje na temat swojej działalności, m.in. dotyczące spotkań i podjętych inicjatyw. Ich adresy można znaleźć na stronie internetowej Sejmu: www.sejm.gov.pl.